Zadatek czy zaliczka przy sprzedaży mieszkania? Czym się różnią i co wybrać

Zadatek zabezpiecza umowę przedwstępną, bo obie strony mają coś do stracenia, jeżeli druga nie dotrzyma słowa. Zaliczka to tylko wpłata na poczet ceny: nie daje mechanizmu zatrzymania ani żądania podwójnej kwoty, który ma zadatek, a jej zwrot nie wyklucza innych roszczeń wynikających z umowy.

W codziennej rozmowie oba słowa używa się zamiennie, a w umowie znaczą coś zupełnie innego. Poniżej tłumaczymy, na czym polega różnica, ile może kosztować pomyłka i na jaki zapis uważać najbardziej.

Czym różni się zadatek od zaliczki?

Zadatek jest uregulowany w kodeksie cywilnym i ma jeden sens: obie strony mają coś do stracenia.

Jeżeli umowa ani zwyczaj nie przewidują inaczej, zadatek działa tak. Gdy umowa nie zostanie wykonana z przyczyn, za które odpowiada kupujący, możecie skutecznie od niej odstąpić i zatrzymać otrzymany zadatek. Gdy odpowiadacie Wy, kupujący może odstąpić od umowy i żądać zadatku w podwójnej wysokości. Kiedy umowa zostanie wykonana, zadatek zalicza się na poczet ceny.

Zwróćcie uwagę, że to jest symetryczne i właśnie w tej symetrii leży cała rzecz. Zadatek nie jest karą dla kupującego. Jest powodem, dla którego obie strony traktują umowę poważnie i pojawiają się u notariusza w umówionym terminie.

Zaliczka działa inaczej. To wpłata na poczet ceny, która co do zasady wraca, jeżeli do sprzedaży nie dojdzie. Nie daje Wam prostego mechanizmu zadatku, choć umowa przedwstępna może rodzić inne roszczenia, na przykład odszkodowawcze.

Dlaczego zaliczka jest ryzykowna dla sprzedającego?

Bo przy zaliczce trudniej o szybkie i proste rozliczenie, gdy kupujący się wycofa. Kupujący zwykle odzyskuje pieniądze, a Wy zostajecie z mieszkaniem, które przez kilka tygodni nie było pokazywane, i z czasem, którego nikt Wam nie odda. Dochodzenie innych roszczeń jest możliwe, ale trwa i kosztuje. Oferta wraca na portale po przerwie, a kolejni kupujący zaczynają się zastanawiać, co jest z nią nie tak.

Powiemy wprost, bo to zasada, której się trzymamy: u nas zaliczki nie stosujemy.

Nie chodzi o rygoryzm. Nie każde negocjacje kończą się umową, a część transakcji, które wydawały się już dogadane, i tak się rozsypuje. Dlatego zabezpieczamy je dokumentami, zanim mieszkanie zniknie z rynku.

Czy warto odmówić kupującemu, który chce dać zaliczkę?

Mieliśmy mieszkanie na Ursynowie. Klientka chciała je wystawić za osiemset tysięcy, bo tyle wychodziło jej z ogłoszeń w okolicy. Ceny transakcyjne pokazywały więcej.

Przyszła pierwsza oferta i tej transakcji nie zrobiliśmy, bo kupujący chciał wpłacić zaliczkę, a nie zadatek. Powiedzieliśmy „nie”. Mieszkanie sprzedało się później innym kupującym, za osiemset czterdzieści pięć tysięcy, czyli o czterdzieści pięć tysięcy więcej, niż klientka zakładała na początku.

Odrzuciliśmy tamtą propozycję ze względu na warunki zabezpieczenia. Późniejsza sprzedaż nie dowodzi, jaki byłby wynik po przyjęciu zaliczki, i nie przedstawiamy jej jako reguły. Pokazuje za to, że odmowa nie musi oznaczać straty. Jeżeli kupujący nie zgadza się na zadatek, ustalcie przyczynę i omówcie, jak podzielić ryzyko.

Kiedy zadatek jest zwrotny?

Zadatek wraca w zwykłej wysokości, bez podwajania, na przykład wtedy, gdy strony rozwiążą umowę za porozumieniem, gdy niewykonanie umowy wynika z okoliczności, za które żadna ze stron nie odpowiada, albo gdy odpowiadają za nie obie. Strony mogą też uregulować zadatek w umowie inaczej, dlatego zawsze liczy się konkretny zapis.

Tu najłatwiej o nieporozumienie. Wiele osób myśli, że każda sytuacja „nie z mojej winy” automatycznie zwalnia z zadatku. Tak nie jest. O tym, czy zadatek wraca, decyduje treść umowy i to, co się naprawdę wydarzyło, a w sporze ostatecznie sąd.

Co z zadatkiem, jeżeli kupujący nie dostał kredytu?

To pytanie wraca przy każdej transakcji kredytowej. Odmowa kredytu nie daje automatycznie ani prawa do zwrotu zadatku, ani prawa do jego zatrzymania. Rozstrzygają zapisy umowy i okoliczności, na przykład to, czy kupujący złożył wniosek w terminie i z jakiego powodu bank odmówił.

Dlatego tak ważne jest, co dokładnie wpiszecie do umowy przedwstępnej. Szerzej opisaliśmy tę sytuację we wpisie o tym, co zrobić, gdy kupujący nie dostał kredytu.

Na jaki zapis w umowie przedwstępnej uważać?

Przy transakcjach kredytowych często pojawia się prośba o zapis, zgodnie z którym jeżeli trzy banki odmówią kredytu, zadatek wraca do kupującego. Brzmi rozsądnie i wiele osób się na to godzi.

Policzcie jednak, co się dzieje, kiedy taki zapis zadziała. Mieszkanie stoi zablokowane przez uzgodniony okres oczekiwania na finansowanie. Przez ten czas płacicie czynsz i nie pokazujecie mieszkania nikomu innemu. Kiedy oferta wraca na rynek, jest starsza o te miesiące. Kupujący przy takim zapisie ryzykuje niewiele, a większość ryzyka bierze na siebie sprzedający.

Nie odradzamy warunku finansowania jako takiego. Odradzamy zapis, który przerzuca całe ryzyko na jedną stronę. Dlatego my rozwiązujemy ten problem wcześniej: przed umową przedwstępną kupujący, który chce poważnie negocjować, przechodzi wstępną weryfikację zdolności kredytowej. To nie jest gwarancja decyzji banku, ale pozwala odsiać sytuacje, w których przeszkodę widać od razu. Wstępna weryfikacja nie zastępuje jednak ustalenia w umowie, co się dzieje przy odmowie kredytu.

O tę weryfikację warto zapytać każde biuro, z którym rozmawiacie. To jedno z pytań, które opisaliśmy we wpisie o tym, jak wybrać biuro nieruchomości.

Czym jest depozyt notarialny i kiedy się przydaje?

Jest jeszcze rozwiązanie, o którym mówi się rzadko, a które warto znać: depozyt notarialny.

Pieniądze trafiają wtedy nie do sprzedającego, tylko do depozytu notariusza, a notariusz wydaje je po spełnieniu warunków zapisanych w protokole. Pomaga to w sytuacji, w której obie strony boją się zrobić pierwszy krok: kupujący nie chce płacić przed przeniesieniem własności, a sprzedający nie chce przenosić własności przed zapłatą. Depozyt ogranicza to ryzyko, choć nie usuwa go całkowicie.

Przy transakcjach gotówkowych stosujemy go zawsze. Depozyt wiąże się z kosztem oraz z koniecznością wcześniejszego uzgodnienia warunków wpłaty i wydania pieniędzy. Przy kredycie sposób rozliczenia ustala się z bankiem i notariuszem.

Co z tego wynika w praktyce?

Jeżeli sprzedajecie mieszkanie i słyszycie propozycję zaliczki, poproście o zadatek i wytłumaczcie dlaczego. Jeżeli kupujący się nie zgadza, zapytajcie o powód i omówcie, kto bierze na siebie jakie ryzyko, zanim zdejmiecie mieszkanie z rynku.

Zadatek rozstrzyga się dopiero wtedy, gdy pojawi się kupujący, a to, czy się pojawi, zależy przede wszystkim od ceny. Jak ją sprawdzić po liczbie prezentacji, opisujemy we wpisie o tym, czy Wasze mieszkanie jest za drogie. Ile może potrwać cała droga od ogłoszenia do aktu, znajdziecie w tekście o tym, ile trwa sprzedaż mieszkania.

Zadatek, zaliczka i depozyt to także jeden z rozdziałów naszego bezpłatnego miniporadnika „Zanim wystawisz mieszkanie”. Zamówicie go na azestates.pl/miniporadnik.

Chcecie sprzedać mieszkanie z nami? Zgłoście je do sprzedaży.

Czym różni się zadatek od zaliczki przy sprzedaży mieszkania?

Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, przy niewykonaniu umowy z przyczyn, za które odpowiada jedna strona, druga może odstąpić od umowy i zatrzymać zadatek albo żądać go w podwójnej wysokości. Zaliczka to wpłata na poczet ceny bez tego mechanizmu.

Czy zadatek jest zwrotny?

Wraca w zwykłej wysokości między innymi przy rozwiązaniu umowy za porozumieniem albo gdy niewykonanie umowy wynika z okoliczności, za które żadna ze stron nie odpowiada lub odpowiadają obie. Zawsze liczy się konkretny zapis umowy i okoliczności.

Co z zadatkiem, gdy kupujący nie dostał kredytu?

Odmowa kredytu nie daje automatycznie ani prawa do zwrotu zadatku, ani prawa do jego zatrzymania. Rozstrzygają zapisy umowy przedwstępnej i okoliczności odmowy.

Dlaczego sprzedający woli zadatek niż zaliczkę?

Bo zaliczka nie daje prostego mechanizmu zatrzymania wpłaty, a sprzedający po wycofaniu się kupującego zostaje z mieszkaniem, które przez ten czas było zdjęte z rynku. Inne roszczenia trzeba dochodzić osobno.

Co to jest depozyt notarialny?

To przekazanie pieniędzy notariuszowi, który wydaje je po spełnieniu warunków z protokołu. Ogranicza ryzyko, że jedna strona zapłaci albo przeniesie własność, a druga nie wykona swojej części.

Wpis ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Konkretne zapisy w Waszej umowie ustala notariusz albo prawnik i to one są wiążące.

Formularz Kontaktowy

Umów się z nami na spotkanie

Administratorami danych osobowych są AZ Estates Sp. z o.o. oraz AZ Estates Poland Sp. z o.o., z siedzibą przy ul. 1 Maja 291, 41-710 Ruda Śląska („Administratorzy”), z którymi można się skontaktować przez adres kontakt@azestates.pl… czytaj więcej